Rzeczpospolita pasterska. Perswazja polityczna w polskiej sielance oświeceniowej
DOI:
https://doi.org/10.57589/srl.v74i2.4305Ključne besede:
poezja polityczna polskiego oświecenia, konwencja bukoliczna, kostium pasterski, Stanisław August Poniatowski, rozbiory PolskiPovzetek
Artykuł prezentuje tematykę politycznej literatury okolicznościowej inspirowanej wydarzeniami prowadzącymi do upadku państwowości polskiej w XVIII wieku. Spośród bogatej literatury podmiotu autorka wyłania sielanki, które stanowią nietypowy przykład wykorzystania konwencji bukolicznej i kostiumu pasterskiego do perswazji politycznej. Podejmuje także postulat zgłaszany przez przedwojennych badaczy tego zagadnienia wyodrębnienia gatunku sielanki politycznej.
Literatura
Abramowiczówna, Zofia, 1953: Wstęp. Wergiliusz Bukoliki i Georgiki. Oprac. Zofia Abramowiczówna. Wrocław: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich.
Aleksandrowska, Elżbieta, 1999: „Zabawy Przyjemne i Pożyteczne 1770–1777”: monografia bibliograficzna, 109–110. Warszawa: Instytut Badań Literackich.
Chachulski, Tomasz, 2005: Wprowadzenie do lektury. Franciszek Karpiński: wiersze zebrane, 5–28. Warszawa: Instytut Badań Literackich.
Chaniér, André, 1889: Œuvres poétiques 8. Wikisource. https://fr.wikisource.org/wiki/%C5%92uvres_po%C3%A9tiques_de_Ch%C3%A9nier_(Moland,_1889)/Quand_au_mouton_b%C3%AAlant (dostop 10. 4. 2026).
Dmochowski, Franciszek Ksawery, 1993: Sztuka rymotwórcza. Oświeceni o literaturze: wypowiedzi pisarzy polskich 1740–1800. Oprac. Teresa Kostkiewiczowa, Zbigniew Goliński, 373–375. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Dobakówna, Anna, 1968a: Sielanka. Słownik literatury polskiego oświecenia. Red. Teresa Kostkiewiczowa, 574–580. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Dobakówna, Anna, 1968b: O sielance staropolskiej. Pamiętnik Literacki 59/3. 3–28.
Dobakówna, Anna, 1970: Sielanka końca XVIII i pierwszej połowy XIX wieku wobec polskiej tradycji. Roczniki Humanistyczne 18/1. 79–104.
Dukwicz, Dorota, 2016: Czy rozbiór był wstrząsem? Problem reakcji społeczeństwa szlacheckiego Rzeczypospolitej na zabór części terytorium oraz utratę suwerenności w okresie pierwszego rozbioru. „My i oni”: społeczeństwo nowożytnej Rzeczypospolitej wobec państwa. Red. Wojciech Kriegseisen, 355–377. Warszawa: Wydawnictwo IH PAN.
Górska, Magdalena, 2013: Symbolika panowania Stanisława Augusta: herb Ciołek, insygnia, dewizy. Stanisław August i jego Rzeczpospolita. Red. Zofia Zielińska, Angela Sołtys. Warszawa: Arx Regia.
Kamykowski, Ludwik, 1936: Sielanka polska Zasadnicze linie rozwoju i kwestia dalszych badań. Prace historyczno-literackie: księga zbiorowa ku czci Ignacego Chrzanowskiego, 145–180. Kraków: Kasa imienia Mianowskiego.
Kostkiewiczowa, Teresa, 1964: Model liryki sentymentalnej w twórczości Franciszka Karpińskiego, 55–80. Wrocław, Warszawa, Kraków: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich.
Kostkiewiczowa, Teresa, 1979: Klasycyzm, sentymentalizm, rokoko: szkice o prądach literackich polskiego Oświecenia, 198–216. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Kostkiewiczowa, Teresa, 2016: Piosenka pasterska: dziedzictwo sielanki w poezji polskiej XX wieku. Prace Polonistyczne 71. 19–30.
Korwin Kossakowski, Antoni, 2022: Jaśnie Wielmożnemu Jegomości Panu Hiacyntowi Ogrodzkiemu […] Wiersz pasterski […] dnia 16 Augusta roku 1767 ofiarowany. Poezje i przekłady. Oprac. Małgorzata Pawlata, 37–50. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Korwin Kossakowski, Antoni, 2022: J[aśnie] W[ielmożnym] I[ch] M[oś]ci P[anom] Kazimierzowi Karasiowi […], Jackowi […]. Na początku stycznia 1771 roku 1 stycznia prośba pasterska oddana. Poezje i przekłady. Oprac. Małgorzata Pawlata, 50–55. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Korwin Kossakowski, Antoni, 2022: Smutek nad Dafnisem pól północnych pasterzem chorującym. Sielanka. Poezje i przekłady. Oprac. Małgorzata Pawlata, 135–144. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Maciejewski, Janusz, Agnieszka Bąbel, Agata Grabowska‑Kuniczuk, Jacek Wójcicki, 2009: Silva rerum IV. Literatura Konfederacji Barskiej, 208–209. Warszawa: DiG.
Maksimowicz, Krystyna, 1998: Wiersze polityczne sejmu czteroletniego: część pierwsza 1788–1789. OprC. Krystyna Maksimowicz. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe.
Maksimowicz, Krystyna, 2016: Tarcia polemiczne, „responsy” i trawestacje w szermierce poetyckiej schyłku XVIII wieku. Napis 22. 52–69.
Michałowska, Teresa, 1974: Staropolska teoria genologiczna. Wrocław: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich.
Mickiewicz, Adam, 1933: Rozmowy z Adamem Mickiewiczem. Dzieła wszystkie XVI. Oprac. Stanisław Pigoń. Warszawa: Nakładem Skarbu Państwa Rzeczpospolitej Polskiej. 50.
Milton, John, 1645: Lycidas. Poems of Mr. John Milton, Both English and Latin, Compos'd at leveral times. Wikisource. https://en.wikisource.org/wiki/Lycidas (dostęp 10.4.2026).
Naruszewicz, Adam, 1998: Kantata na dzień inauguracji statuy króla Jana III, dnia 14 września roku 1788. Wiersze polityczne sejmu czteroletniego: część pierwsza 1788–1789. Oprac. Krystyna Maksimowicz, 90–97. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe.
Norkowska, Aleksandra, 1997: O „…uprawianiu przyszłych Ziomków” w prokrólewskiej poezji szkolnej czasów stanisławowskich. Wychowanie a polityka: tradycje i współczesność. Red. Witold Wojdyła, Michał Strzelecki. Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Pawlata, Małgorzata, 2015: „Moeris” Marcina Eysymonta: panegiryczna sielanka na cześć Stanisława Augusta. Napis 21. 263–276.
Pawlata, Małgorzata, 2021: Rodzaje poetyckich komunikatów wobec izolacji króla Stanisława Augusta w sielance Smutek nad Dafnisem pól północnych pasterzem chorującym Antoniego Korwina Kossakowskiego. Napis 27. 155–180.
Platt, Julian, 1967: Sielanki i poezje sielskie Adama Naruszewicza. Wrocław: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich.
Sarbiewski, Maciej Kazimierz, 1954: O poezji doskonałej czyli Wergiliusz i Homer. Przeł. Marian Plezia, oprac. Stanisław Skimina. Wrocław: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich.
Seweryn, Agata, 2017: Pomiędzy światami: studia z literatury oświecenia i romantyzmu. Lublin: Wydawnictwo KUL.
Stabryła, Stanisław, 1983: Wergiliusz: świat poetycki. Wrocław: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich.
Ujma, Martyna, 2021: Smoki, błyski i pochodnie jako kluczowe elementy literackiej wizji schyłku w twórczości porozbiorowej Jana Pawła Woronicza. Zagadnienia Rodzajów Literackich 64/1. 117–131. DOI: https://doi.org/10.26485/ZRL/2021/64.1/8.
Wolska, Barbara, 1978: Poezja polityczna pierwszego rozbioru i sejmu delegacyjnego: historyczne tło i początki. Prace Polonistyczne 34. 21–80.
Woronicz, Jan Paweł, 1832: Aleksys. Sielanka. Poezje II, 65–77. Kraków: Nakładem i drukiem Jana Czecha.
Woronicz, Jan Paweł, 1832: Emilka. Sielanka. Poezje II, 78–93. Kraków: Nakładem i drukiem Jana Czecha.
Zahorski, Andrzej, 1988: Spór o Stanisława Augusta. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Zaleski, Marek, 2007: Echa idylli w literaturze polskiej doby nowoczesności i późnej nowoczesności. Kraków: Universitas.
Zienkowska, Krystyna, 1998: Stanisław August Poniatowski. Wrocław: Ossolineum.
Prenosi
Objavljeno
Kako citirati
Številka
Rubrike
Licenca
Avtorske pravice (c) 2026 Małgorzata Pawlata
To delo je licencirano pod Creative Commons Priznanje avtorstva 4.0 mednarodno licenco.
Slavistična revija (http://www.srl.si) is distributed under
Creative Commons, attribution 4.0 international.
Slavistična revija publishes fully open access journals, which means that all articles are available on the internet to all users immediately upon publication. Non-commercial use and distribution in any medium is permitted, provided the author and the journal are properly credited.
